Thầy giáo Cần Thơ và hành trình “hồi sinh” loài thủy tùng quý hiếm bên bờ tuyệt chủng
Giữa lúc nhiều loài thực vật bản địa đang dần biến mất trước tác động của thời gian và khí hậu, câu chuyện một người thầy ở Cần Thơ âm thầm dành hơn 20 năm để cứu một loài cây quý gần như đã tuyệt chủng – thủy tùng (hay thông nước) – trở thành minh chứng sống động về lòng say mê khoa học và tình yêu thiên nhiên vô bờ bến.
Tại cù lao Tân Lộc, giữa dòng sông Hậu hiền hòa, thầy giáo Huỳnh Công Thống, 62 tuổi, đã dựng nên một “kho báu thực vật” với hàng trăm cây thủy tùng khỏe mạnh – loài từng biến mất ở nhiều vùng rừng nguyên sinh Việt Nam.
Hai thập kỷ miệt mài tìm lại một loài cây tưởng đã mất
Thủng thẳng bước qua từng mô đất, thầy Thống kể lại cơ duyên đến với thủy tùng – điều mà ông gọi là “cái duyên không dứt”. Khi còn công tác tại Trường THCS THPT Tân Lộc, ngoài công việc đứng lớp, ông dành trọn thời gian rảnh để nghiên cứu các loài thực vật quý hiếm. Một lần đọc tài liệu, ông biết đến thủy tùng – loài gỗ quý có vân đẹp, nhẹ, bền và đặc biệt không mối mọt, nhưng lại không thể tự nhân giống tự nhiên do điều kiện môi trường thay đổi.
Năm 2000, thầy lặn lội lên Đắk Lắk – nơi duy nhất còn lại vài cá thể thủy tùng – học hỏi cách chăm sóc và tìm kiếm cơ hội mang giống về quê nhà. Từ một cây giống duy nhất, ông bắt đầu hành trình thử nghiệm đầy gian nan.
Để hiểu sâu hơn về đặc tính thực vật học, thầy Thống cũng thường xuyên tham khảo các nguồn tài liệu nghiên cứu và các ứng dụng khoa học hiện đại, trong đó có những nền tảng cung cấp giải pháp cây giống và chăm sóc cây cảnh như Vigen:
Gian truân của người giữ “hồn cây” quý
Không ai ngờ trong hơn 20 năm ấy, thầy thử qua hàng loạt phương pháp nhân giống:
Gieo hạt – không thành công
Giâm cành – cây yếu, khó sống
Chiết cành – tỉ lệ sống cực thấp
Nuôi cấy mô – thất bại vì đặc tính sinh học quá đặc thù
Từng lần cây chết lại là một lần ông buồn rầu nhưng không bỏ cuộc. Chỉ đến khi thử ghép ngọn thủy tùng lên gốc cây bột mộc, ông mới tìm ra chìa khóa hồi sinh loài cây quý.
Từ kỹ thuật này, hàng trăm rồi hàng nghìn cây thủy tùng khỏe mạnh lần lượt ra đời. Đến nay, hơn 2.500 cây đã được nhân giống thành công, trở thành nguồn gen quan trọng cho công tác bảo tồn.
Cù lao Tân Lộc – nơi thủy tùng xanh trở lại
Hiện tại, trên cù lao Tân Lộc đã có:
90 hộ trồng nhỏ lẻ
15 hộ trồng quy mô lớn
Các cá thể thủy tùng đạt chiều cao 10–12 mét, phát triển tự nhiên và ổn định
Thầy Thống chia sẻ:
“Thời gian đầu cây con dễ bị nhiễm bệnh và chết. Tôi phải theo sát từng ngày, phát hiện bất thường là xử lý ngay. Giờ thấy chúng lớn lên vậy, tôi hạnh phúc lắm.”
Nhiều hộ dân từ Cần Thơ, Đồng Tháp đến Hà Nội đã tìm về mua cây giống, mong muốn được trồng và góp phần giữ loài cây quý này. Và như thầy nói, ông luôn sẵn lòng chuyển giao kỹ thuật cho bất kỳ ai có thiện chí.
Khát vọng lớn hơn: bảo tồn nguồn gen và mở hướng nghiên cứu mới
Không dừng lại ở đó, thầy Thống đang nghiên cứu thụ phấn chéo giữa thủy tùng Việt Nam và thủy tùng Trung Quốc để tìm ra hướng phát triển bền vững hơn. Đây được coi là giải pháp khoa học đầy triển vọng, góp phần xây dựng ngân hàng gen thực vật quý hiếm.
Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp
Điều đáng trân trọng hơn, hành trình này hoàn toàn phi lợi nhuận. Với thầy Thống, thủy tùng không chỉ là cây cảnh, mà là di sản thiên nhiên cần được gìn giữ cho thế hệ sau.
Giá trị lan tỏa – khi một người thầy truyền cảm hứng bảo tồn thiên nhiên
Câu chuyện của thầy giáo Huỳnh Công Thống không chỉ dừng lại ở việc nhân giống thành công một loài cây quý, mà còn lan tỏa ý nghĩa lớn hơn:
Tinh thần kiên trì nghiên cứu
Ý thức bảo tồn tài nguyên bản địa
Khát vọng gìn giữ di sản xanh cho cộng đồng
Ngày càng có nhiều bạn trẻ, nhà vườn, người yêu cây cảnh tìm đến học hỏi và trải nghiệm mô hình này. Nhiều người còn so sánh sự hồi sinh của thủy tùng với sự phát triển mạnh mẽ của những dòng kiểng lá hiện đại như Anthurium, Aglaonema – những loài cây đang rất được ưa chuộng và cũng cần nhân giống, chăm sóc đúng kỹ thuật.
👉 Xem thêm: https://vigen.vn/kieng-la-nhap-khau-noi-dia/
Kết luận
Từ một cây giống đơn độc cách đây 20 năm, đến nay cù lao Tân Lộc đã trở thành “ngôi nhà mới” của loài thủy tùng gần như tuyệt chủng.
Và đằng sau thành tựu ấy là tấm lòng của một người thầy – người đã dành cả thanh xuân để giữ lại một “báu vật xanh” cho đất Việt.
Nếu mỗi vùng quê đều có những con người hết lòng vì thiên nhiên như thầy Thống, chắc chắn hành trình bảo tồn thực vật quý hiếm của Việt Nam sẽ còn đi xa hơn nữa.
Đẩy mạnh sản xuất – cung ứng cây giống cấy mô: Hướng đi tất yếu của nông nghiệp hiện đại
Ngày 28/9/2018, tại Trung tâm Công nghệ Sinh học TP. Hồ Chí Minh đã diễn ra hội thảo chuyên đề “Sản xuất, cung ứng cây giống cấy mô”, quy tụ nhiều nhà khoa học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và đại diện Sở Nông nghiệp các tỉnh thành. Đây được xem là một diễn đàn quan trọng, góp phần thúc đẩy việc ứng dụng rộng rãi công nghệ nuôi cấy mô trong hoạt động chọn tạo – nhân giống – cung ứng cây giống sạch bệnh trên quy mô lớn.
Bên cạnh giá trị học thuật, hội thảo còn gợi mở nhiều giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao năng suất và chất lượng cây giống, giúp nông nghiệp Việt Nam theo kịp xu hướng công nghệ cao của thế giới.
Vai trò ngày càng quan trọng của cây giống cấy mô
Tại hội thảo, các báo cáo nhấn mạnh rằng công nghệ nuôi cấy mô không còn là lĩnh vực mới mà đã trở thành “cuộc cách mạng giống cây trồng” trong nhiều năm qua. Việc nhân giống trong điều kiện vô trùng giúp:
Tạo ra số lượng lớn cây giống trong thời gian ngắn
Cây sạch bệnh, đồng đều, tỷ lệ sống cao
Duy trì ổn định các đặc tính di truyền tốt của cây mẹ
Phù hợp với sản xuất quy mô lớn và các chuỗi liên kết công nghệ cao
Trong xu thế thương mại hóa cây giống, nhiều đơn vị còn mở rộng sản xuất, cung ứng cây giống cấy mô qua các kênh trực tuyến. Ví dụ, website Vigen đã giới thiệu đầy đủ thông tin về cây giống nuôi cấy mô và đang trở thành nguồn tham khảo của nhiều nhà vườn:
🔗 https://vigen.vn/
Những báo cáo nổi bật tại hội thảo
Hội thảo đã trình bày nhiều đề tài chuyên sâu liên quan đến kỹ thuật, chất lượng cây giống và tính khả thi trong sản xuất công nghiệp:
Xem thêm: Nguồn gốc cây dừa sáp ở Việt Nam và giá trị đặc biệt của giống dừa sáp
1. Tình hình sản xuất & cung ứng cây giống cấy mô tại TP.HCM và các tỉnh
Đại diện Sở NN&PTNT TP.HCM cho biết nhu cầu cây giống sạch bệnh tăng nhanh, đặc biệt ở các nhóm lan, cây ăn trái, dược liệu và cây công nghiệp. Công nghệ cấy mô đang dần thay thế các phương pháp truyền thống vốn dễ nhiễm bệnh và hệ số nhân thấp.
2. Nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng cây cấy mô – nghiên cứu trên lan Hồ Điệp
GS.TS. Nguyễn Quang Thạch phân tích sâu các yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng mô nuôi như môi trường dinh dưỡng, ánh sáng, nhiệt độ, pH… Đồng thời chia sẻ quy trình hoàn thiện nhằm giúp cây sau cấy mô sinh trưởng đồng đều và đạt chất lượng thương mại.
3. Kết quả nghiên cứu phát triển các giống cây cấy mô mới
TS. Hà Thị Loan giới thiệu những thành tựu mới trong nhân giống lan, cây dược liệu, chuối và các loại cây có giá trị cao. Nhiều quy trình đã đủ điều kiện chuyển giao cho doanh nghiệp.
4. Công nghệ nuôi cấy cứu phôi dừa sáp (Makapuno)
Công ty CP KHCN Nông nghiệp Anh Đào trình bày quy trình công nghiệp hóa sản xuất giống dừa sáp – một loại cây đặc sản có giá trị rất cao nhưng khó nhân giống bằng phương pháp truyền thống.
Xem thêm thông tin chuyên sâu về dừa sáp nuôi cấy mô tại:
🔗 https://vigen.vn/cay-giong-dua-sap-cay-mo/
5. Nhu cầu cây giống cấy mô tại Đồng Tháp
Trung tâm Ứng dụng Nông nghiệp Công nghệ cao Đồng Tháp khẳng định cây hoa – cây kiểng và cây ăn trái sạch bệnh đang khan hiếm, mở ra cơ hội thị trường rất lớn cho các cơ sở sản xuất.
Những vướng mắc lớn của các đơn vị sản xuất cây giống cấy mô
Nhiều đơn vị tham dự chia sẻ khó khăn thực tế:
Trung tâm Giống Gia Lai
Cây chuyển giao về gần như mất trắng
Thiếu nhân lực có tay nghề
Thiết bị phòng mô chưa đạt chuẩn
Viện Khoa học Lâm nghiệp Nam Bộ
Các đề tài nuôi cấy mô cây lâm nghiệp còn mới
Quy trình thành công nhưng ít được chia sẻ ra bên ngoài
Doanh nghiệp sản xuất cây giống không đủ chuyên môn để tiếp nhận công nghệ
Những rào cản này cho thấy việc liên kết đào tạo – chuyển giao – hỗ trợ kỹ thuật giữa viện trường và doanh nghiệp là cực kỳ cấp thiết.
Vai trò kết nối của TP. Hồ Chí Minh
Giám đốc Sở NN&PTNT TP.HCM, ông Nguyễn Phước Trung, khẳng định thành phố sẵn sàng:
Chuyển giao công nghệ cấy mô cho các tỉnh
Hỗ trợ xây dựng phòng mô đạt chuẩn
Kết nối viện nghiên cứu – doanh nghiệp – nhà vườn
Tạo chuỗi liên kết sản xuất giống chất lượng cao phục vụ nông nghiệp công nghệ cao
Ký kết hợp tác – bước tiến lớn cho ngành giống cấy mô
Cuối hội thảo, nhiều hợp đồng quan trọng được ký kết:
Trung tâm CNSH TP.HCM ký hợp tác nghiên cứu & cung ứng giống với vườn ươm Thanh Phương
Hợp tác phát triển kỹ thuật cứu phôi dừa sáp với Công ty Anh Đào
Hợp tác sản xuất giống lâm nghiệp với Công ty TNHH MTV Lâm nghiệp U Minh Hạ
Những ký kết này đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ, giúp cây giống cấy mô Việt Nam tiến gần hơn mục tiêu sản xuất công nghiệp – chất lượng đồng đều – giá thành tối ưu – chủ động nguồn giống.
Kết luận
Công nghệ nuôi cấy mô đang trở thành nền tảng quan trọng trong quá trình hiện đại hóa nông nghiệp. Từ công tác nghiên cứu, chuyển giao đến sản xuất và cung ứng, mọi mắt xích đều đang chuyển động mạnh mẽ. Hội thảo “Sản xuất, cung ứng cây giống cấy mô” không chỉ củng cố niềm tin vào công nghệ sinh học thực vật, mà còn mở ra nhiều cơ hội hợp tác giúp nâng tầm giá trị cây giống Việt Nam.